«Η ρωμιοσύνη εν φυλή…»

Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός γεννήθηκε στον Στρόβολο της Κύπρου το 1756 και διετέλεσε Αρχιεπίσκοπος της Κύπρου κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης το 1821. Ο Κυπριανός σε νεαρή ηλικία εισήλθε ως δόκιμος στη Μονή Μαχαιρά και το 1783, αφού έλαβε τη στοιχειώδη παιδεία, χειροτονήθηκε διάκονος. Στη συνέχεια, μετέβη στη Μολδοβλαχία όπου χειροτονήθηκε ως ιερέας και κατά τη διάρκεια της παραμονής του εκεί σπούδασε Θεολογία και Φιλολογία στην Ελληνική Σχολή του Ιασίου. Το 1802 ο Κυπριανός επέστρεψε στη Κύπρο και λόγω του μεγάλου ζήλου που επέδειξε, το 1809 χειροτονήθηκε ως επίσκοπος και το 1810 ανέλαβε ως Αρχιεπίσκοπος. Το 1812 χρηματοδότησε την ίδρυση της Ελληνικής Σχολής, το μετέπειτα Παγκύπριο Γυμνάσιο. Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, αν και δεν έχει γίνει γνωστό το πότε και από ποιόν μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, υποσχέθηκε να συνεισφέρει χρήματα, τρόφιμα, ψυχολογική υποστήριξη και να διασφαλίσει την ασφάλεια και την Ελληνικότητα της Κύπρου κατά τη διάρκεια της Επανάστασης αφού η γεωγραφική θέση του νησιού δεν επέτρεπε την εμπλοκή των Κυπρίων στον ένοπλο αγώνα. Με την έναρξη της Επανάστασης το 1821, ο Τούρκος Σουλτάνος διέταξε τον αφοπλισμό των Κυπρίων κάτι που έγινε χωρίς αντίσταση, αφού ο Αρχιεπίσκοπος έπεισε τους Κύπριους να υπακούσουν. Παρά τις προσπάθειες του Αρχιεπισκόπου να διαφυλάξει την ειρήνη στο νησί, οι τουρκικές αρχές ήταν αποφασισμένες να προχωρήσουν σε ενέργειες εκφοβισμού του λαού. Με αφορμή προκηρύξεις που διένειμε ο Αρχιμανδρίτης Θεοφύλακτος Θησέας, οι Τούρκοι φοβούνταν το ξέσπασμα του κυπριακού λαού και έτσι ο κυβερνήτης προχώρησε σε συλλήψεις, δημεύσεις περιουσιών και εκτελέσεις. Η 9η Ιουλίου 1821 ήταν κοντά, ο Αρχιεπίσκοπος γνώριζε ότι έρχεται η μέρα του θανάτου του αλλά παρέμεινε στη θέση του πιστός στον όρκο του και ήταν έτοιμος να αντιμετωπίσει τα πάντα. Έτσι και έγινε, η 9η Ιουλίου έφτασε και πριν ο Αρχιεπίσκοπος απαγχονιστεί από τους Τούρκους έδωσε ένα μάθημα στον κατακτητή για το τι εστί Ρωμιοσύνη και έδωσε ώθηση για την συνέχεια της Επανάστασης. Ο Κυπριανός αρνούμενος να εγκαταλείψει το ποίμνιό του, βάδισε συνειδητά προς την αγχόνη, κερδίζοντας την αθανασία στη συλλογική μνήμη του Ελληνισμού. Η απάντηση που έδωσε ο Αρχιεπίσκοπος στις απειλές του Τούρκου κυβερνήτη περί αφανισμού των Ρωμιών ήταν μια απάντηση η οποία αρμόζει στην Εθνική μας αξιοπρέπεια: «Η Ρωμιοσύνη εν φυλή συνότζιαιρη του κόσμου, κανένας δεν εβρέθηκεν για να την ι-ξηλείψη, κανένας, γιατί σιέπει την που τα ‘ψη ο Θεός μου. Η Ρωμιοσύνη εν να χαθή, όντας ο κόσμος λείψει! Σφάξε μας ούλους τζι ας γενεί το γαίμαν μας αυλάτζιν, κάμε τον κόσμον ματζελιόν και τους Ρωμιούς τραούλλια, αμμά ξερε πως ίλαντρον όντας κοπεί καβάτζιν τριγύρου του πετάσσουνται τρακόσια παραπούλια. Το ’νιν αντάν να τρώ’ την γην, τρώει την γην θαρκέται, μα πάντα τζείνον τρώεται τζαι τζείνον καταλυέται.» Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός έχει συνδέσει το όνομα του με την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και με τις πράξεις του εκδηλώνεται η Ελληνορθόδοξη παράδοση της Κύπρου και συμπυκνώνεται ο αγώνας του Κυπριακού Ελληνισμού για την Πατρίδα και την Ελευθερία.