Διόρθωση συνόρων στα δυτικά Βαλκάνια

Η περιοχή των δυτικών Βαλκανίων λειτουργούσε πάντοτε ως πόλος έλξης για τις μεγάλες δυνάμεις, εξαιτίας των μεγάλων γεωστρατηγικών συμφερόντων που επέφερε ενάντια σε γεωπολιτικούς αντιπάλους. Η ένταξη της Σερβίας και του Κοσσυφοπεδίου, ως αναγνωρισμένο ανεξάρτητο κράτος από τη Σερβία, σε ΝΑΤΟ και ΕΕ φαίνεται να αποτελεί μείζον πολιτικό θέμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου να αποκλείσουν οποιαδήποτε ανατολική επιρροή στα Βαλκάνια. Ενόσω Σερβία και Κοσσυφοπέδιο δεν καταλήγουν σε οριστική συμφωνία, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό.

Στο κέντρο της επικαιρότητας φαίνεται να βρίσκεται ξανά η «διόρθωση συνόρων» στα Βαλκάνια που προωθείται έντονα από τις ΗΠΑ. Η διαφαινόμενη κόντρα μεταξύ Αμερικής και Γερμανίας επιβεβαιώνεται για ακόμα μια φορά, αφού η ενδεχόμενη αλλαγή συνόρων δεν φαίνεται να ικανοποιεί τη δεύτερη, φοβούμενη τη μείωση της επιρροής της στην περιοχή. Με αφορμή λοιπόν τις δημόσιες δηλώσεις των τελευταίων μηνών από εκπροσώπους της Σερβίας και του Κοσσυφοπεδίου που φαίνεται να αποδέχονται τις συνοριακές αλλαγές, η Γερμανία σε συνεργασία με τη Γαλλία πήρε την πρωτοβουλία για πραγματοποίηση μιας άτυπης Συνόδου Κορυφής που έλαβε χώρα στο Βερολίνο στις 29 Απριλίου.

Συγκεκριμένα, οι δηλώσεις περί αλλαγής συνόρων φαίνεται να ξεκινούν από τον Αύγουστο του περασμένου έτους, αφού είχε προηγηθεί επίσκεψη του Σέρβου Αντιπροέδρου και Υπουργού Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον στα τέλη Ιούλη. Από τότε, οι ηγέτες Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου φαίνεται να συζητούν για ανταλλαγή εδαφών, με την οποία θα προσαρτηθούν οι τέσσερις δήμοι του Βορείου Κοσσυφοπεδίου (Άνω Μιτρόβιτσα, Ζβέτσαν, Λεποσάβιτς και Ζούμπιν Πότοκ) στην σερβική επικράτεια, ενώ παράλληλα το Κοσσυφοπέδιο θα αποκτήσει την κοιλάδα του Πρέσεβο της Νότιας Σερβίας, όπου κατοικούν αλβανικοί πληθυσμοί. Άλλες περιοχές στρατηγικής σημασίας φαίνεται ότι θα τυγχάνουν ειδικού καθεστώτος, με την εφαρμογή του σχεδίου και θα ελέγχονται από τους ευρωατλαντικούς θεσμούς. Η συμφωνία αυτή θα καλεί επίσης τη Σερβία να αναγνωρίσει το Κοσσυφοπέδιο ως ανεξάρτητο κράτος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσκληση συμμετοχής στη «Διαδικασία του Βερολίνου» είχαν εξασφαλίσει ο πρόεδρος και η πρωθυπουργός της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς και Άννα Μπράνμπιτς, ο ηγέτης του Κοσσυφοπεδίου, Χάσιμ Θάτσι, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν – Κλοντ Γιούνκερ, η επικεφαλής της ΕΕ για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας, Φεντερίκα Μογκερίνι, οι πρωθυπουργοί Αλβανίας, Μαυροβουνίου, Σκοπίων, Βοσνίας – Ερζεγοβίνης και οι ηγέτες της Κροατίας και της Σλοβενίας.

Η πραγματοποίηση της συνόδου εν τη απουσία των ΗΠΑ ήταν αναμενόμενη, δεδομένης της κόντρας με τη Γερμανία, ενώ απουσιάζει επίσης και η πρόσκληση της Ελλάδας, διαψεύδοντας για ακόμα μια φορά τον ισχυρισμό ότι η επαίσχυντη Συμφωνία των Πρεσπών αναβαθμίζει τον ρόλο της στα Βαλκάνια. Αντιθέτως, φαίνεται ότι αντικαθίσταται πλέον από τα Σκόπια. Άλλωστε, το πρώτο βήμα για να κλείσουν ανοιχτά μέτωπα στα Βαλκάνια επιτεύχθηκε με τη συμφωνία των Πρεσπών, οπότε σειρά παίρνει η επίλυση διαφορών μεταξύ Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου με τέτοιο τρόπο που θα «χαλαρώσει», ενδεχομένως, τις σχέσεις Σερβίας – Ρωσίας.

Σύμφωνα με την γερμανική καγκελαρία, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να ξεκινήσουν εποικοδομητικό διάλογο για την ομαλοποίηση των σχέσεων μέσω ΕΕ, με στόχο την επίτευξη περιεκτικής και τελικής λύσης. Ωστόσο, ο πρόεδρος της Σερβίας ανέφερε ότι παρά τις προσπάθειες των διοργανωτών για επανέναρξη των συνομιλιών, δεν υπήρξε κάποια συμφωνία δεδομένης της απροθυμίας από πλευράς του Κοσσυφοπεδίου να καταργήσει τους δασμούς που επέβαλε για εισαγωγή εμπορευμάτων από τη Σερβία. Ο Σέρβος Υπουργός Άμυνας δήλωσε χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του ότι «υπάρχουν και άλλες ενώσεις, άλλα κράτη, άλλοι λαοί, που επιθυμούν να συνεργαστούν μαζί μας στη βάση της ισοτιμίας», προειδοποιώντας έτσι την Ε.Ε, με έμμεση αναφορά στις σχέσεις της χώρας του με την ανατολική πτέρυγα. Από την άλλη πλευρά, ο Κοσοβάρος ηγέτης, επέμεινε στην άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις για την εξεύρεση οριστικής λύσης, επικρίνοντας ταυτόχρονα την Ε.Ε.

Η Σύνοδος Κορυφής του Απριλίου, δεν αναμενόταν να οδηγούσε σε κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα. Πιθανότατα, στόχος της σύγκλησης ήταν η αποτροπή από τη Γερμανία οποιωνδήποτε σχεδιασμών για αλλαγή συνόρων και όχι η δήθεν εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου. Αναμένονται περισσότερα στη νέα συνάντηση των ηγετών των εμπλεκόμενων χωρών που προγραμματίστηκε για το καλοκαίρι.

Σημειώνεται, επίσης, ότι τον Μάρτιο του 1992 διοργανώθηκε παράνομα στην Κοιλάδα του Πρέσεβο δημοψήφισμα από τους Αλβανούς, με την συντριπτική πλειοψηφία να υπερψηφίζει προσάρτηση της κοιλάδας στο Κοσσυφοπέδιο, αποτέλεσμα το οποίο επικαλούνται συχνά οι Αλβανοί πολιτικοί του προτεκτοράτου. Το όραμα της «Μεγάλης Αλβανίας» πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν, εφόσον οι Αλβανοί επιθυμούν την ένωση του Κοσσυφοπεδίου, του δυτικού τμήματος των Σκοπίων, του ανατολικού Μαυροβουνίου και μέρους της ελληνικής επικράτειας με το κράτος τους. Άλλωστε, με τις κατά καιρούς μεταναστεύσεις και τις βίαιες εκτοπίσεις των ντόπιων από τις γειτονικές χώρες, συμπεριλαμβανομένου και του Κοσσόβου, οι Αλβανοί κατόρθωσαν να αποτελούν ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού των χωρών αυτών και να απολαμβάνουν δικαιώματα εις βάρος των λαών τους.

Όσον αφορά τον ενεργειακό τομέα, το σχέδιο για κατασκευή μιας βαλκανικής διώρυγας που χρονολογείται από τις αρχές του 20ου αιώνα, φαίνεται να επανέρχεται στην επικαιρότητα τα τελευταία χρόνια. Συγκεκριμένα, επιδιώκεται η κατασκευή καναλιού μεταξύ των ποταμών Μοράβα και Αξιού που θα ενώνει τον Δούναβη με το Αιγαίο Πέλαγος, δίνοντας έτσι την επιθυμητή διέξοδο στη Μεσόγειο. Η αρχική ιδέα της εν λόγω σύνδεσης αποτυπώθηκε σε μια μελέτη σκοπιμότητας των Ηνωμένων Εθνών, την οποία επικαιροποίησε αργότερα η Κίνα.

Σύμφωνα με την κινέζικη μελέτη, το διαχρονικό έργο θα συνδεθεί με τον Νέο Δρόμο Μεταξιού (One Belt–One Road), που θα έχει ως στόχο τη διασύνδεση της Μεσογείου με την Κεντρική Ευρώπη μέσω υδάτινων δρόμων, έτσι ώστε τα φορτία να μεταφέρονται από τις αγορές της Κίνας συντομότερα και με χαμηλότερο κόστος. Το έργο ενισχύει τη μεταφορά προϊόντων στις αγορές της Ευρώπης, αλλά και του Καυκάσου και της Μαύρης Θάλασσας, ενώ ταυτόχρονα υποβαθμίζει αισθητά τον στρατηγικό χαρακτήρα των Στενών του Βοσπόρου και των Στενών των Δαρδανελίων. Η Σερβία θεωρείται σημαντικό κομμάτι για τον Νέο Δρόμο Μεταξιού, οπότε η Κίνα προσπαθεί να ασκήσει με κάθε τρόπο την επιρροή της στα δυτικά Βαλκάνια, εκμεταλλευόμενη τη μη συμμετοχή τους στους ευρωατλαντικούς θεσμούς. Εκτός από την Κίνα, ένθερμος υποστηρικτής της βαλκανικής διώρυγας παρουσιάζεται και η Γερμανία, η οποία θα έχει πλέον πρόσβαση στη Μεσόγειο.

Η ενδυνάμωση της Κίνας σε περίπτωση σύνδεσης του καναλιού με τον Νέο Δρόμο Μεταξιού απειλεί την αμερικανική ισχύ. Επομένως, ως αντίδραση στις σχέσεις της Σερβίας με τις ανατολικές δυνάμεις, οι ΗΠΑ πιέζουν για αποκατάσταση των ασταθειών που επικρατούν στα Βαλκάνια, ούτως ώστε να προχωρήσουν στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις και να καταστούν έτσι οι δυτικές συμμαχικές δυνάμεις κυρίαρχες στην περιοχή. Οι σχέσεις ΗΠΑ – Κοσσυφοπεδίου θα ενισχύσουν τον ανταγωνισμό Ανατολής – Δύσης στην ευρύτερη περιοχή. Εφόσον, λοιπόν, οι ΗΠΑ προσεγγίσουν τις χώρες των δυτικών Βαλκανίων, η κατασκευή της βαλκανικής διώρυγας θα είναι προς όφελός τους, ενώ ταυτόχρονα θα μειωθεί η ανατολική επιρροή. Κατά συνέπεια, Σερβία, Κοσσυφοπέδιο, Σκόπια και Μακεδονία αποτελούν τις περιοχές όπου οι μεγάλες δυνάμεις κεντρίζουν το ενδιαφέρον τους την παρούσα χρονική στιγμή.

Η διευθέτηση των ανοιχτών ζητημάτων στα Βαλκάνια από τις μεγάλες δυνάμεις, με πρώτη την «επίλυση» του ζητήματος της ονομασίας των Σκοπίων, είναι το αποτέλεσμα της επιθυμίας των Μεγάλων Δυνάμεων για καθιέρωση της κυριαρχίας τους στην περιοχή. Καθορίζουν, έτσι, τις επόμενες κινήσεις των κυβερνήσεων για τις οποίες ενδιαφέρονται, με τέτοιο τρόπο που θα επωφεληθούν με οικονομικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα έναντι στους πολιτικούς τους αντιπάλους. Οι κυβερνήσεις με τη σειρά τους, ως υποχείρια των δυνάμεων αυτών, πράττουν αναλόγως ξεπουλώντας αρχές και αξίες και αδιαφορώντας για τα αισθήματα και τις επιθυμίες του λαού. Το γεωπολιτικό παιχνίδι που παίζεται στις πλάτες μικρότερων χωρών θα πρέπει πρωτίστως να γίνει αντιληπτό από το λαό ο οποίος εν συνεχεία  οφείλει να αντιταχθεί συσπειρωμένος στο ξεπούλημα της ιστορίας του. Τα γεωγραφικά όρια καθορίζονται αναλόγως με την Ιστορία του κάθε Έθνους και δεν μπορούν να αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης από τις εκάστοτε ισχυρές δυνάμεις του κόσμου.

Γραφείο Τύπου
Π.Ε.Ο.Φ Θεσσαλονίκης

Advertisements