Η Ελληνικότητα της Καντού

Η Καντού είναι κοινότητα της επαρχίας Λεμεσού που κατοικήθηκε από την Νεολιθική Εποχή. Είναι τοποθετημένη σε αρκετά καλή στρατηγική θέση, στα αριστερά του Κούρη ποταμού και πολύ κοντά στο ομώνυμο φράγμα και ακόμα πιο κοντά στον κύριο δρόμο Ερήμης-Άρσος. Η κοινότητα γνώρισε σχετικά μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση στα χρόνια πριν την τούρκικη εισβολή του 1974.

Τόσο κατά μήκος της κοίτης του Κούρη, όσο και σ’ άλλες περιοχές της Καντού, βρίσκονται αρκετά ξωκλήσια, που κατασκευάστηκαν γύρω στον 15ο αιώνα, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, κάτι που μαρτυρεί την σπουδαία ελληνική παράδοση του χωριού, προτού εγκατασταθούν σ’ αυτό Οθωμανοί με την κατάκτηση της Κύπρου το 1571. Τέτοια εξωκλήσια είναι αυτά της Χρυσοπολίτισσας, η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, το ξωκλήσι του Αγίου Μάμα κι άλλα. Ωστόσο, εκείνο που διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση, μια κι έχει αναπαλαιωθεί με πελεκητή πέτρα, είναι η εκκλησία της Αγίας Νάπας, στην κοιλάδα του Κούρη.

Έχει θόλο, είναι βυζαντινού ρυθμού και διατηρεί ακόμα αρκετές φθαρμένες αγιογραφίες. Ανήκει στο 16ο αιώνα, σε σύγκριση με τα ερειπωμένα εκκλησάκια της Χρυσοπολίτισσας και Αγίας Μαρίνας, που ανάγονται στο 15ο αιώνα. Στην εκκλησία της Αγίας Νάπας υπάρχουν αγιογραφίες της Κοίμησης της Θεοτόκου, του Αγίου Γεωργίου, της Αγίας Παρασκευής κτλ.

Η Αγία Νάπα είναι κτισμένη στην δυτική όχθη του ποταμού Κούρη και αποτελούσε την κύρια εκκλησία του μικρού οικισμού, που υπήρχε στην περιοχή πριν οι κάτοικοι του μετακινηθούν νότια και δημιουργήσουν το σημερινό χωριό. Πρόκειται για μονόκλιτο ναό με τρούλο, ο οποίος οικοδομήθηκε σε σχήμα εγγεγραμμένου Σταυρού, στα τέλη του 9ου ή αρχές του 10ου αιώνα μετά Χριστό. Σε μετέπειτα χρόνια, δέχθηκε αρκετές επιδιορθώσεις τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, καθώς και μερική ή ολική αντικατάσταση των τοιχογραφιών, που κοσμούσαν την εσωτερική τοιχοποιία. Οι τοιχογραφίες καταστράφηκαν κατά τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Η λέξη «Νάπα» έχει λατινική προέλευση από τον καιρό των Λουζινιανών και περιγράφει μια δασώδη κοιλάδα, ένα μικρό δάσος δηλαδή. Το «νάπη» στα αρχαία ελληνικά, όπως αυτό εμφανίζεται σε κείμενα του Ηροδότου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, υποδηλώνει τον σύμφυτο, δενδρώδη τόπο. Στην περιοχή αυτή, την εποχή που χτίστηκε ο ναός, υπήρχε ένα πυκνό δάσος. Η αναφορά αρχικά ήταν η Παναγία της Νάπης, δηλαδή η Αγία του Δάσους και για συντομία «Αγία Νάπα».

Το εκκλησάκι της Αγίας Ναπας στην γραφική Καντού είναι μόνο ένα από τα πολλά κτήρια που μαρτυρούν την ελληνικότητα της Κύπρου μας. Η αρχιτεκτονική καθώς και τα ήθη-έθιμα των Κυπρίων από τα αρχαία χρόνια αποδεικνύουν την ανιδιοτελή σχέση τους με την Μάνα Ελλάδα. Ο ελληνικός χαρακτήρας του νησιού γίνεται ολοφάνερος σε κάθε πέτρα του και σε κάθε χώμα του που θυμίζει Ελλάδα. Οι κάτοικοι του ένιωθαν και συνεχίζουν να νιώθουν Έλληνες, παρά της οποιασδήποτε προσπάθειας παραχάραξης της ιστορίας και της δημιουργίας μιας άοσμης «νεοκυπριακής» συνείδησης.

Γραφείο Τύπου
Π.Ε.Ο.Φ Θεσσαλονίκης

Στυλιανός Λένας, ο «Γίγαντας» της Ε.Ο.Κ.Α

Ο Στυλιανός Λένας γεννήθηκε στα Χανδριά της επαρχίας Λεμεσού, το 1932. Οι γονείς του ήταν  γνωστοί αγρότες του χωριού, o Χριστοφής και η Αθηνά Λένα, ενώ είχε ακόμα 8 αδέρφια. Αφού τελείωσε το δημοτικό σχολείο του χωριού του, μετέβη στη Λευκωσία και εργάστηκε ως σιδηρουργός, παρά το νεαρό της ηλικίας του. Το 1947 εγγράφηκε στην Ο.Χ.Ε.Ν και ένα χρόνο αργότερα, σε ηλικία 17 χρονών, εισήχθη στην Τεχνική Σχολή Λέρου με υποτροφία από το Ελληνικό Κράτος και σπούδασε εκεί. Επιστρέφοντας στην Κύπρο, άνοιξε μηχανουργείο στη Λευκωσία και ταυτόχρονα, σαν στέλεχος της Ο.Χ.Ε.Ν καλλιέργησε τα Ελληνοχριστιανικά ιδεώδη στα μέλη τις Ο.Χ.Ε.Ν. Έδωσε τον όρκο της Ε.Μ.Α.Κ μεταξύ των πρώτων πέντε αγωνιστών το 1954.

Την 1η Απριλίου 1955, ως ένας από τους πέντε πρώτους ομαδάρχες Λευκωσίας, κτύπησε τον στρατώνα Γούσλεϋ Μπάρακς στη Λευκωσία. Στις 19 Ιουνίου 1955, ο Διγενής έδωσε εντολή για επανάληψη της δράσης, συμμετείχε σε απόπειρα εναντίον του Άγγλου Κυβερνήτη Αρμιτέιτζ, στην οποία πήρε μέρος και ο ήρωας Μάρκος Δράκος. Τον Αύγουστο του 1955 κατέφυγε στη Λύση, όπου ανέλαβε κατόπιν εντολής του Διγενή, την εκπαίδευση των εφεδρικών ομάδων δολιοφθορέων του τομέα Αμμοχώστου. Στη συνέχεια, κατέφυγε στην περιοχή του Πενταδακτύλου, συνενώθηκε με τον Γρηγόρη Αυξεντίου και έλαβε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις εναντίον των Άγγλων. Με την ανάθεση του τομέα Πιτσιλιάς στον Αυξεντίου τον Νοέμβριο του 1955, τον ακολούθησε και ο Λένας αναλαμβάνοντας ως ένας από τους υποτομεάρχες του, στην περιοχή της νότιας Πιτσιλιάς.

Τον Αύγουστο του 1956, με βάση το στρατηγικό σχέδιο του Διγενή, ο τομέας του Αυξεντίου χωρίστηκε σε τέσσερις υποτομείς. Ο Λένας τέθηκε επίκεφαλής της ομάδας του τμήματος από τον Άγιο Θεόδωρο μέχρι και τον Άγιο Μάμα, όπου ξεχώρισε για τις θαρραλέες και επιτυχείς επιθέσεις του εναντίον του εχθρού. Έπειτα εγκαταστάθηκε στον Αγρό, στα σπίτια του Παπαχριστόδουλου και δημιούργησε εργαστήριο κατασκευής χειροβομβίδων και εκρηκτικών συσκευών. Η κατασκευή και η τελειοποίηση των χειροβομβίδων τύπου ΜΚ2 ήταν δικό του έργο. Το μεγαλύτερο μέρος των εκρηκτικών υλών της Ε.Ο.Κ.Α. είχαν δημιουργηθεί από το Λένα, όπου θα πάρει και το ψευδώνυμο «Γίγαντας», ενώ οι Άγγλοι αποικιοκράτες τον αποκαλούσαν «Κρούπ της Ε.Ο.Κ.Α». Τόσο συχνές ήταν οι ενέδρες κι οι επιθέσεις του, ώστε τα αγγλικά στρατεύματα κινούνταν στην περιοχή του παίρνοντας πάντοτε Έλληνες ομήρους ως ανθρώπινες ασπίδες. Ο Διγενής του σύστησε μάλιστα να περιορίσει τη δράση του.

Τόσο αφοσιωμένος ήταν στη δημιουργία των χειροβομβίδων, που όταν μια φορά, στην προσπάθεια του να θέσει το πυρακτωμένο υγρό σε καλούπια, κάποια σταγόνα ξέφυγε και κάθισε στο κεφάλι του, παρά τους φοβερούς πόνους, ο ίδιος τελείωσε τη δουλεία και τελειώνοντας είπε ότι «Θα ήταν κρίμα να χαθούν δύο χειροβομβίδες».

Τον Ιανουάριο του 1957, το χέρι της προδοσίας δείχνει τα κρησφύγετα στα σπίτια του Παπάχριστόδουλου στον Αγρό και ο Λένας επικηρυγμένος, με το μεγάλο για την εποχή ποσό, των πέντε χιλιάδων, αναγκάζεται να εγκαταλείψει το εργαστήρι του. Μεταφέρετε μαζί με την εφταμελής ομάδα του σε ασφαλή κρησφύγετο στη Γεράσα. Κατατρεγμένος από τους Άγγλους συγκρούεται διαδοχικά τρεις φορές με αγγλικές περιπόλους. Στις 17 Φεβρουαρίου, πέφτει με την ομάδα του σε ενέδρα των Άγγλων, όπου σκοτώνονται δύο συναγωνιστές του, ενώ ο ίδιος τραυματίζεται σοβαρά και συλλαμβάνεται από τους Άγγλους. Μεταφέρεται στο στρατιωτικό νοσοκομείο Ακρωτηρίου. Στην ίδια ενέδρα έπεσε νεκρός ο Δημήτρης Χριστοδούλου, ενώ ο Παναγιώτης Αριστείδου που κατάφερε να διαφύγει, έπεσε σε νέα ενέδρα με το συναγωνιστή του Τσαγκάρη Σωτήριο, με αποτέλεσμα το θάνατό τους. Η 17η Φεβρουαρίου, άφησε στο πέρασμά της τρία νεκρά παλληκάρια και ένα βαριά τραυματισμένο, ο οποίος θα υποκύψει στα τραύματα λίγες μέρες αργότερα.

Οι Άγγλοι πίστευαν, ότι ο Λένας βαριά τραυματισμένος θα υπέκυπτε στα βασανιστήρια τους και θα τους αποκάλυπτε σημαντικές πληροφορίες για την οργάνωση. Η απάντηση που έπαιρναν όμως από τον ΓΙΓΑΝΤΑ της Ε.Ο.Κ.Α. ήταν πάντα αρνητική. Μέχρι και τις εφημερίδες που έγραφαν για τη θυσία του Αυξεντίου του πρόβαλαν, για να πλήξουν το ηθικό του και να μιλήσει, αλλά μάταια. Έτσι τον άφησαν αβοήθητο να πεθάνει από τα βαριά του τραύματα.

Τριάντα εννέα συνεχόμενες μέρες πάλευε ο Λένας, βαριά τραυματισμένος, με τα βασανιστήρια των Άγγλων. Στις 28 Μαρτίου του 1957, περνά στην Αθανασία, ξεψυχώντας μπροστά στα μάτια του πατέρα του. Ο «Κρουπ» της Ε.Ο.Κ.Α. είναι πλέον νεκρός και με φόβο λαϊκών εξεγέρσεων στην κηδεία του, θάβεται στα Φυλακισμένα Μνήματα. Ο Στυλιανός Λένας έγινε τρανό παράδειγμα ανδρείας και πατριωτισμού για τους συναγωνιστές του αλλά και για μας σήμερα.

Γραφείο Τύπου
Π.Ε.Ο.Φ Θεσσαλονίκης